TÜRK HAVA SAHASINI İHLAL EDEN RUS UÇAĞININ DÜŞÜRÜLMESİ: ULUSLARARASI ANLAŞMALAR VE HUKUK ÇERÇEVESİNDE BİR İNCELEME

Ahmet Keser, Ömer Ertuğrul Meral
425 478

Öz


Halk hareketlerinin başladığı 2011’den bu yana devam eden kaos ortamı, Suriye’yi yoğun bir güç mücadelesi sahasına dönüştürmüştür. Bölge gerek Suriye’deki yerel aktörlerin, gerekse ulusal çıkarlarını maksimize etmeye çalışan bölgesel ve küresel güçlerin mücadele arenası halini almıştır. Çatışmaların artan şiddeti sonucu kitlesel göç dalgaları Türkiye’ye yönelmiş, terörist eylem ve faaliyetler Türkiye’yi de tehdit eder duruma gelmiştir. Suriye ile yaklaşık 900 km’lik kara sınırına sahip olan Türkiye, kendi güvenliğini sağlamak maksadıyla hudut hattındaki savunma tedbirlerini artırmak ve angajman kurallarını değiştirmek durumunda kalmıştır. Alınan tedbirlere rağmen rejim ve terörist örgütler tarafından askerî unsur ve ülke topraklarına yönelik fiili saldırıların meydana gelmesi, Türkiye’yi uluslararası hukukun kendisine verdiği yetki çerçevesinde karşılık vermeye yöneltmiştir. Bu olaylardan birisi de Türk hava sahasını ihlal eden bir Rus SU-24 uçağının düşürülmesi olayıdır. Bu çalışmanın amacı da çoğunlukla askerî, ekonomik ve Türk-Rus ikili ilişkileri ekseninde tartışılan, Türkiye’nin güvenlik politikasına ilişkin bu olayın, uluslararası antlaşmalar ve hukuk boyutuyla ele alınarak incelenmesidir. Bu maksatla konuya ilişkin ikili ve/veya uluslararası antlaşmalar, konvansiyonlar ve Türkiye’nin kendi iç hukuk mevzuatı, eleştirel literatür incelemesi yöntemiyle taranmış ve doğrudan ilişkili bulunan dokümanlar üzerinden betimsel bir yöntemle olay değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, Rus uçağına yapılan müdahalenin uluslararası ve ulusal mevzuat çerçevesinde meşru olduğu değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Güvenlik Politikası, Kamu Politikası, Hava Sahası İhlali, Meşru Müdafaa, Angajman Kuralları.


Tam metin:

PDF

Referanslar


Acer, Y. ve Kaya, İ. (2010). Uluslararası Hukuk. Ankara: Usak Yayınları.

Akutay, S. S. ve Ateş, D. (2013). Türkiye’nin sınır ötesi operasyonlarının hukuki çerçevesi. Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, XVII (3), 109-146.

Ankarastrateji (2016). [Çevrim-içi: http://www.ankarastrateji.org/yorum/irakta-turk-askerinin-varl-ve-uluslararas-hukuk/], Erişim Tarihi: 29.02.2016.

Aviation Safety Network (1978). Resmî web sitesi, database. [Çevrim-içi: http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19780420-1], Erişim Tarihi: 15.02.2016.

Aviation Safety Network (1983). Resmî web sitesi, database. [Çevrim-içi: http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19830901-0], Erişim Tarihi: 15.02.2016.

Avro-kontrol Uluslararası Konvansiyonu (1997). 13 Aralık 1960 tarihli hava navigasyonunun güvenliği ve koordinasyonuna ilişkin avro-kontrol uluslararası konvansiyonunu güçlendirme protokolü (Protocol Consolidating the Eurocontrol International Convention Relating to Co-operation for the Safety of Air Navigation of 13 December 1960, as variously amended), imza yer ve tarihi: Brüksel, 23 Haziran 1997.

BMA (1945). Birleşmiş Milletler Antlaşması (Charter of the United Nations) (26 June 1945).

BMGK Kararı (1914). Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, 15 Ağustos 2014 tarihli ve 2170 sayılı kararı, (Resolution 2170 (2014) Adopted by the Security Council at its 7242nd meeting, on 15 August 2014), [Çevrim-içi: http://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=S/RES/2170%20%282014%29], Erişim Tarihi: 14.02.2016.

Bolgiano, D., Leach, M, Smith, S, & Taylor, J. (2002). Defining the right of self-defense: Working toward the use of a deadly force appendix to the standing rules of engagement for the department of defense. University of Baltimore Law Review, 31(2), 156-179.

Grief, N. (2009). The Legal Principles Governing the Control of National Airspace and Flight Information Regions and Their Application to the Eastern, Report 2009-10-23, European Rim Policy and Investment Council (ERPIC).

Hudut Bölgeleri Uçuş Yönetmeliği (1982). Bakanlar Kurulu Kararı tarih: 8.11.1982, No.:8/5631, Resmî Gazete, (16.12.1982), No.:17900, Yayımlandığı Düsturun Tertibi:5, Cilt:22, s.3071, 1503-1509.

Hürriyet Gazetesi. (24 Kasım 2015). Angajman nedir? Angajman kuralları nelerdir? [Çevrim-içi: http://www.hurriyet.com.tr/angajman-nedir-angajman-kurallari-nelerdir-40018101], Erişim Tarihi: 12.02.2016.

ICAO Doc 9740. (1999). Uluslararası Hava Taşımacılığının Belirli Kurallarının Birleştirilmesine İlişkin Konvansiyon (Convention for the Unification of Certain Rules Relating to International Carriage by Air), İmza yer ve tarihi: Montreal, 28 Mayıs 1999.

ICAO (2015). Convention on International Civil Aviation Signed at Chicago on 7 December 1944, Entered into Force on 4 April 1947, [Çevrim-içi: http://www.icao.int/secretariat/legal/list%20of%20parties/chicago_en.pdf], Erişim Tarihi: 14.02.2016.

İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Genel Müdürlüğü (2016). [Çevrim-içi: http://www.goc.gov.tr/icerik6/gecici-koruma_363_378_4713_icerik], Erişim Tarihi: 29.02.2016.

Kaiser, S. (2008). Sovereingnty in the air: From national security to the single european sky. Annals of Air and Space Law, 35(1). 154.

Keskin, F. (1998). Uluslararası hukukta kuvvet kullanma: Savaş, karışma ve BM. Ankara: Mülkiyeliler Birliği Yayınları.

Milliyet Gazetesi. (2012). Türk uçağını Suriye düşürdü. [Çevrim-içi: http://www.milliyet.com.tr/-turk-ucagini-suriye-dusurdu-/siyaset/siyasetdetay/23.06.2012/1557511/default.htm], Erişim Tarihi: 20.02.2016.

MK. (1933). Devletlerin haklarına ve yükümlülüklerine ilişkin montevideo konvansiyonu, İmza tarihi: 26 Aralık 1933.

Önen, M. (1986). Türk Sivil Havacılık Mevzuatı ve Uluslararası Uzay Hukuku Kuralları. Marmara Üniversitesi Yayın No: 430, Hukuk Fakültesi Yayın No: 3, İstanbul: Fatih Yayınevi Matbaası.

Pamuk, İ. (2012). Angajman kuralları: Tanımı, kapsamı ve uygulanmasına ilişkin bir inceleme. MHB, 32(2), 105-145.

Pierini, J. P. (2007). Rules of engagement, status of forces agreements and criminal law: different approaches as to the legal base of the use of force in military operations and conflicts of jurisdiction in respect of foreign friendly fire. XVth International Congress of Social Defence, Toledo, 20 – 22 Eylül 2007.

Sabah Gazetesi (2015). Angajman kuralları 2012'de değişti. [Çevrim-içi: http://www.sabah.com.tr/galeri/yasam/angajman-kurallari-2012de-degisti], Erişim Tarihi: 12.02.2016.

Schmitt, M. N. (1998). Clipped wings: Effective and legal no-fly zone rules of engagement. Loyola of Los Angeles International and Comparative Law Review, 20, 727-789.

Shawcross & Beaumont. (2007). Air Law, David McClean vd. (Ed.),4th ed. United Kingdom: Lexis Nexis Butterworths.

SHRE. (2009). Sanremo Handbook on Rules of Engagement, November 2009, Sanremo.

Stafford, W.A. (2000). How to keep military personnel from going to jail for doing the right thing: Jurisdiction, ROE & the Rules of Deadly Force. ARMY Law.

Şikago (Chicago) Konvansiyonu. (1947). Milletlerarası Sivil Havacılık Anlaşması, Uluslararası Sivil Havacılık Konferansı (1 Kasım 1944 - 7 Aralık 1944) Nihaî Senedi, Şikago (Chicago), Yürürlüğe giriş: 4 Nisan 1947.

Uğurlu, F. (2005). Adana Mutabakatı’na Giden Süreç ve Sonrasında Türkiye-Suriye İlişkileri. Atılım Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

UN PPA (Policy Paper on Authority, Command and Control in United Nations PeacekeepingOperations, (2008). Ref. 2008.4, United Nations Department of Peacekeeping Operations Department of Field Support, 2008.

Varşova Konvansiyonu (Warsaw Convention) (1929). Uluslararası Hava Taşımacılığının Belirli Kurallarının Birleştirilmesine İlişkin Konvansiyon (Convention for the Unification of Certain Rules Relating to International Carriage by Air), imza yer ve tarihi: Varşova, 12 Ekim 1929.

US JCS - Joint Chiefs of Staff, Publication 1-02, (2000). Dictionary of Military and Associated Terms 298, Department of Defense, Updated on 24 January 2000.